Een nieuw onderzoek in Nature toont aan dat het krijgen van een mRNA-COVID-19-vaccin rond het moment van aanvang van immuuncheckpointtherapie verband hield met een langere overleving bij mensen met longkanker en melanoom. Het onderzoek, gepubliceerd op 22 oktober 2025, geeft ook een plausibele biologische verklaring: de vaccins geven het immuunsysteem een korte boost, waardoor tumoren beter zichtbaar worden voor T-cellen die kanker bestrijden.
Wat de onderzoekers hebben gedaan
Wetenschappers analyseerden medische dossiers van meer dan 1.000 volwassenen die werden behandeld in het MD Anderson Cancer Center, waarbij ze zich concentreerden op gevorderde niet-kleincellige longkanker en gemetastaseerd melanoom. Patiënten die binnen 100 dagen na het begin van immuuncheckpointremmers (ICI’s) een Pfizer-BioNTech- of Moderna-mRNA-COVID-19-vaccin kregen, leefden aanzienlijk langer dan degenen die dat niet kregen. Bij longkanker steeg de mediane totale overleving van 20,6 maanden naar 37,3 maanden, en de driejaars overleving steeg van 30,8% naar 55,7% na correctie voor tientallen klinische factoren.
Dit patroon bleef overeind bij meerdere statistische controles en toen de periode van 100 dagen werd verkort tot 50 dagen. Belangrijk is dat hetzelfde voordeel niet werd waargenomen bij patiënten die chemotherapie kregen in plaats van ICIs, noch bij patiënten die rond de behandeling een griep- of longontstekingvaccin kregen, wat erop wijst dat het effect specifiek is voor zowel mRNA-vaccins als checkpointtherapie en niet voor vaccinatie in het algemeen.
Waarom zou een COVID-vaccinatie helpen bij de werking van antikankermedicijnen?
Bij muizen toonde het team aan dat mRNA-vaccinatie een korte piek in type I-interferon veroorzaakt, een gevaarssignaal dat aangeboren immuuncellen mobiliseert en helpt bij het activeren van CD8+ T-cellen die tumoren kunnen aanvallen. Tumoren reageren door PD-L1 te verhogen, een rem die normaal gesproken T-cellen uitschakelt, maar dat is precies wat ICIs (zoals anti-PD-1/PD-L1-geneesmiddelen) moeten blokkeren. De één-tweetje-combinatie: het vaccin ‘wekt’ de immuniteit; checkpoint-geneesmiddelen houden deze actief.
Soortgelijke immuunverschuivingen werden waargenomen bij mensen: een toename van de interferonactiviteit, bredere myeloïde-lymfoïde activering en verhoogde PD-L1 op tumoren na mRNA-vaccinatie – biomarker-aanwijzingen die consistent zijn met de resultaten bij muizen.
Wat dit wel en niet is
Dit is observationeel bewijs plus laboratoriumonderzoek, geen gerandomiseerde klinische studie. Dat betekent dat het een sterke associatie aantoont, maar geen absoluut bewijs dat de vaccins het overlevingsvoordeel hebben veroorzaakt. Onderzoekers en externe commentatoren zeggen dat de volgende stap prospectieve studies zijn om de timing en doseringsstrategieën te testen.
Reactie van deskundigen
Adam Grippin, M.D., Ph.D. zei:
“In combinatie met immuuncheckpointremmers produceren deze vaccins krachtige antitumorale immuunreacties die gepaard gaan met een enorme verbetering van de overlevingskansen van kankerpatiënten.”
